મતદાનનો અધિકાર

મતદાનનો અધિકાર 

               કોઈપણ લોકશાહી દેશમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ અધિકારો મત આપવાનો અધિકાર છે. 

ભારતીય બંધારણ અનુસાર, 18 વર્ષથી ઉપરની કોઈપણ જાતિ, સમાજ અને ધર્મના નાગરિકો 

પાસે મતદાનનો ઉપયોગ કરવાનો અધિકાર છે. ભારતીય બંધારણમાં, નાગરિકોને અમુક અધિકારો

 આપવામાં આવ્યા છે, જેની માહિતી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારતમાં મતદાન એ દેશના નાગરિકોનો

 મૂળભૂત અધિકાર છે.

કોણ મત આપી શકે છે:

ભારતીય બંધારણ અનુસાર, દેશના કોઈપણ નાગરિક, મતદાન સમિતિ હેઠળ નોંધાયેલા 18 

વર્ષથી વધુ વય, મત આપવા પાત્ર છે. દરેક નાગરિક તેમના મતવિસ્તારના રાષ્ટ્રીય, 

રાજ્ય, જિલ્લા અને સ્થાનિક ચૂંટણીઓમાં મત આપી શકે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ અયોગ્યતાની

 મર્યાદાઓને પાર નહીં કરે, તો તેને મતદાનથી રોકી શકાશે નહીં. દરેક નાગરિકને તેના માટે

 મત આપવાનો અધિકાર છે અને મતદાર તેના રજિસ્ટર્ડ વિસ્તારમાં મત આપી શકે છે.

મતદાનમાં અયોગ્યતાની પ્રક્રિયા:

                           ભારતીય બંધારણ અનુસાર, જો કોઈ વ્યક્તિ સંપૂર્ણ નિયમોને પૂર્ણ ન કરે

 તો, મતદાન પ્રક્રિયામાંથી તેને બાકાત રાખવાની જોગવાઈ છે. જો કોઈ વ્યક્તિ આઇપીસી

 અથવા 17 1 એફ (ચૂંટણી પર અયોગ્ય પ્રભાવ) ની કલમ 17 1 ઇ (લાંચ સંબંધિત) હેઠળ

 દોષી ઠરે છે, તો તેને મત આપવાનો અધિકાર નથી. એક વ્યક્તિ જે એક કરતાં વધુ

 વિસ્તારમાં મતદાન કરે છે તે મતદાન પ્રક્રિયામાંથી બાકાત પણ છે.

મતદાન અધિકારો-

                                                                           જાણવાનો અધિકાર

                          ચૂંટણીમાં ભાગ લેનારા ઉમેદવાર વિશે જાણવા માટે તમામ મતદારોને સંપૂર્ણ અધિકાર છે. ભારતીય બંધારણની કલમ 19 હેઠળ નાગરિકોને આ અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે. આ અધિકાર દ્વારા, કોઈપણ વ્યક્તિ ઉમેદવારોના ચૂંટણી મેનિફેસ્ટો, તેમના નાણાકીય એકાઉન્ટિંગ અને ફોજદારી પૃષ્ઠભૂમિ વિશે જાણી શકે છે.

                                                                         ચલણનો અધિકાર

                                 મતદારને મત આપવા માટે સંપૂર્ણ સત્તા આપવામાં આવી છે, અને આ રેકોર્ડ પણ રાખવામાં આવે છે. મતદાતાઓ નોટાની પસંદગી દ્વારા ચૂંટાયેલા ઉમેદવારોમાંથી કોઈ પણને પસંદ ન કરવાના અધિકારનો ઉપયોગ કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં મતદાર મત આપવા જાય છે પરંતુ બિન-મતદાન વિકલ્પ પસંદ કરે છે.

                                                           નિરક્ષર અને નબળા મતદારોનો અધિકાર

                             ઇસી માર્ગદર્શિકા મુજબ, લોકો જે મતદાન મથકને શારીરિક રીતે ઍક્સેસ કરે છે તેમાં પોસ્ટલ મતદાન દ્વારા મતદાન કરવાની સુવિધા હોય છે. ચૂંટણી અધિકારીની મદદથી વિશેષ મતદાન કરીને તેઓ ચૂંટણી પ્રક્રિયાનો ભાગ બની શકે છે.

                                                                      એનઆરઆઈ ફ્રેન્ચાઇઝ

                           બિન-નિવાસી ભારતીયો પણ ચૂંટણી પ્રક્રિયાનો ભાગ બની શકે છે, પરંતુ તેના માટે, તેઓએ પોતાને ચૂંટણી પંચમાં નોંધણી કરાવી છે.

                                                                                કેદીઓ વિશે

                           રિપ્રેઝન્ટેશન ઑફ પીપલ એક્ટ, 1951 ની કલમ 62 (5) હેઠળ, કોઈપણ વ્યક્તિ કે જે ન્યાયિક કસ્ટડીમાં છે અથવા કોઈ ગુના માટે દંડ કરે છે, તે મત આપી શકતો નથી. સામાન્ય લોકો સિવાય મત ફક્ત પોલીસ કસ્ટડીમાં જ આપવામાં આવે છે.